1. Yüksek Ortaklar Cari Hesabı (131 Kodlu Hesap) Riskleri
Bankaların kredi tahsis (istihbarat) birimlerinin mizan analizinde ilk incelediği alanlardan biri 131 Ortaklardan Alacaklar hesabıdır.
Bankacılık Perspektifi: Bu hesabın yüksek bakiyeli olması, bankadan talep edilen kredinin şirket faaliyetleri (işletme sermayesi) için değil, ortağın kişisel harcamaları veya şirket dışı yatırımları için kullanılacağı sinyalini verir.
Kredi Etkisi: Bankalar şirketi fonlamayı kabul eder ancak ortağı kişisel olarak fonlamak istemez. 131 hesabın şişkin olması, firmanın nakit gücünü zayıflatır ve kredi onay ihtimalini ciddi oranda düşürür.
2. Gerçek Dışı Yüksek Kasa Bakiyesi (100 Kodlu Hesap)
Muhasebe kayıtlarında 100 Kasa Hesabı borç bakiyesinin fiili durumdan çok daha yüksek görünmesi, banka analistlerince “kırmızı bayrak” (risk) olarak işaretlenir.
Bankacılık Perspektifi: Ticari hayatın olağan akışında hiçbir şirket kasasında milyonlarca lira nakit tutmaz; bu para ya bankada (102) faiz/fon değerlendirmesindedir ya da ticari borçların ödemesinde kullanılmıştır. Kasada hayali bir nakit görünmesi, kayıt dışı işlemlerin veya muhasebe düzensizliklerinin göstergesidir.
Kredi Etkisi: Banka mizanı incelerken bu tutarı şirketin gerçek bir likiditesi olarak kabul etmez ve likidite rasyolarını aşağı yönlü revize ederek kredi limitini daraltır.
3. Muhasebe Mantığına Aykırı Ters Bakiye Veren Hesaplar
Mizandaki hesapların karakterine uygun bakiye vermesi gerekir. Örneğin, aktif karakterli bir hesabın alacak bakiyesi vermesi teknik bir muhasebe hatasıdır.
Bankacılık Perspektifi: 120 Alıcılar Hesabı veya 320 Satıcılar Hesabı gibi alt kırılımlarda ters bakiyelerin bulunması, banka gözünde firmanın finansal şeffaflığını ve muhasebe disiplinini zedeler. Özellikle banka kredileri hesabı olan 300 kodlu hesabın Findeks / KKB raporundaki verilerle uyuşmaması büyük bir güvensizlik yaratır.
Kredi Etkisi: Hesaplar arasındaki tutarsızlık, bankanın risk algısını artırarak kredi faiz oranlarının yükselmesine veya ek teminat talep edilmesine yol açar.
4. Düşük Stok Devir Hızı ve Şişkin Stoklar (150–159 Grubu)
Şirketin 150, 151, 152 ve 153 kodlu stok hesaplarının sürekli büyümesi ancak 600 Yurt İçi Satışlar hesabının aynı hızda artmaması finansal bir dengesizliktir.
Bankacılık Perspektifi: Banka analistleri bu duruma iki şekilde yaklaşır: Ya şirket mallarını satamıyor ve nakdi stoğa sıkışmış durumdadır ya da şirket geçmiş yıl zararlarını gizlemek adına stokları şişirerek yapay bir kâr göstermektedir.
Kredi Etkisi: Her iki senaryoda da bankanın gözünde şirketin işletme sermayesi döngüsü bozulmuştur ve bu durum kredi limit tahsisini doğrudan engeller.
5. Zayıf Cari Oran ve Kaldıraç Oranı Dengesi
Mizan analizi üzerinden yapılan finansal rasyo hesaplamalarında, Dönen Varlıklar ile Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar arasındaki denge incelenir.
Bankacılık Perspektifi: Cari oranın (Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Borçlar) 1,50 ile 2,00 arasında olması ideal kabul edilir. Bu oranın 1,00'in altına düşmesi, şirketin önümüzdeki 1 yıl içinde ödemesi gereken borçları karşılayacak nakit ve nakit benzeri varlığının olmadığını gösterir.
Kredi Etkisi: Cari oranı zayıf olan ve kaldıraç oranı (Toplam Borç / Toplam Aktif) %70'in üzerine çıkan KOBİ'lerin yeni kredi başvuruları “borç sarmalı riski” nedeniyle doğrudan reddedilir.
KOBİ'ler Kredi Başvurusundan Önce Ne Yapmalı?
Bankaların mizanı tararken kullandığı bu algoritmik yaklaşımları önceden öngörmek hayati önem taşır. Şirketler bankaya gitmeden önce mizanlarını analiz etmeli, 131 ve 100 kodlu hesaplardaki düzensizlikleri mali müşavirleri aracılığıyla optimize etmeli ve bankacılık rasyolarını iyileştirecek aksiyon planlarını uygulamalıdır.